Anafylaxie

Over dit scenario

Een 34-jarige vrouw krijgt op de verpleegafdeling intraveneuze antibiotica toegediend. Binnen enkele minuten na de start van de infusie klaagt zij over jeuk, een branderig gevoel in de keel en toenemende benauwdheid. Haar huid vertoont gegeneraliseerde urticaria en ze wordt hypotensief. Dit is een anafylactische reactie die onmiddellijk ingrijpen vereist.

Anafylaxie kan optreden bij elk medicament, voedingsmiddel of ander allergeen. Als verpleegkundige ben je vaak de eerste die de reactie opmerkt. Snel handelen is essentieel: het toedienen van adrenaline intramusculair is de eerste en belangrijkste interventie. Dit scenario traint je om de tekenen te herkennen en zonder aarzeling het anafylaxieprotocol te starten.

Wat je leert

• De tekenen van anafylaxie herkennen: huid (urticaria, angio-oedeem), luchtwegen (stridor, bronchospasme), circulatie (hypotensie, tachycardie) en gastro-intestinaal (misselijkheid, buikpijn).
• Direct de triggerblootstelling stoppen en het reanimatieteam waarschuwen.
• Adrenaline 0,5 mg intramusculair toedienen in het bovenbeen en herhalen indien nodig.
• De ABCDE-beoordeling uitvoeren en de luchtweg bewaken bij dreigend angio-oedeem.
• Na stabilisatie de patient monitoren op bifasische reactie (tweede reactie na uren).

Fasen van het scenario

Dit scenario heeft 4 fasen waarin de toestand van de patient snel verandert. De reactiesnelheid van de verpleegkundige is bepalend voor de uitkomst.

1. Eerste symptomen: Kort na start van de antibiotica-infusie klaagt de patient over jeuk en een warm gevoel. Je observeert roodheid en urticaria op de armen en romp. De vitale parameters zijn nog stabiel.
2. Escalatie: De klachten nemen snel toe: zwelling van de lippen en tong, inspiratoire stridor, toenemende benauwdheid. De bloeddruk daalt naar 80/50 mmHg en de hartfrequentie stijgt naar 120/min. Je stopt direct de infusie.
3. Acute behandeling: Je dient adrenaline 0,5 mg intramusculair toe, legt de patient plat met opgetrokken benen en start een NaCl 0,9% infuus. Het reanimatieteam arriveert en er wordt aanvullende medicatie gegeven (clemastine, ranitidine, hydrocortison).
4. Monitoring en nazorg: De patient stabiliseert na de eerste adrenalinedosis. Je monitort tenminste 6 uur op een bifasische reactie, documenteert de reactie en zorgt voor allergieregistratie in het dossier. SBAR-rapportage wordt uitgevoerd.

Relevante vaardigheden

• ABCDE-systematiek met nadruk op Airway en Breathing
• Anafylaxieprotocol: adrenaline IM, positionering, vloeistofresuscitatie
• Herkenning van luchtweg-compromis en voorbereiden van intubatiemateriaal
• Medicatieveiligheid: allergieregistratie en dubbelcontrole
• SBAR-rapportage bij acute medicatiereacties
• Patientvoorlichting over allergie en EpiPen-gebruik bij ontslag

Voor docenten

Anafylaxie is een scenario dat zich uitstekend leent voor het trainen van snelle besluitvorming. Veel studenten aarzelen bij het toedienen van adrenaline, wat in de praktijk tot vertraging leidt. Gebruik de debriefing om drempels te bespreken en te benadrukken dat adrenaline IM veilig en levensreddend is. Het scenario is ook geschikt om medicatieveiligheid breder te bespreken: hoe voorkom je allergische reacties en wat is de rol van de dubbelcontrole? Overweeg het scenario te koppelen aan een farmacologieles over H1/H2-antagonisten en corticosteroiden.